Świnoujście - Zabytki na wyspie Uznam – Fort Zachodni czyli Fort IV

Fort Zachodni


Zachodni Fort Artyleryjski (niem. Westbatterie) jest jednym z dwóch obok Fortu Anioła zlokalizowanych na wyspie Uznam dzieł fortecznych stanowiących trzon pruskiej Twierdzy Morskiej Świnoujście (niem. Festung Swinemünde). Usytuowana u ujścia Świny fortalicja przeznaczona była  do brony portu oraz szlaku żeglownego przed atakami floty nieprzyjacielskiej.

Wzniesiona w latach 1856-61 początkowo jako niewielka reduta artyleryjska, zmodernizowana i rozbudowana w latach 1878-87 do ciężkiej, otoczonej fosą nadbrzeżnej baterii wchodziła razem z Fortem Anioła w skład zachodniego kompleksu warownego.

Schleswig Holstein w 1939 roku

Fort jest ściśle powiązany z naszą niedawną historią, to właśnie stąd po krótkim postoju w dniu 24 sierpnia 1939 roku o godz. 11: 00 wyruszył złożyć wizytę na zaproszenie senatu Wolnego Miasta Gdańska pancernik "Schleswig Holstein" ostrzeliwując 1 września o godzinie 4:45 Westerplatte, a tym samych rozpoczynając wybuch II wojny światowej.

Historia Fortu Zachodniego tzw. Baterii Henningsen’a. 

wejście do Fortu

Geneza powstania fortu ma swój bezpośredni związek z przebiegiem wojny 30-letniej kiedy to dla osłony połączeń wodnych przed oddziałami szwedzkimi wzniesiono szańce strzegące ujścia Piany (Peenemünde) i Świny (Świnoujście). Po odbiciu terenów z rąk szwedzkich oraz przyjęciu postanowień traktatu sztokholmskiego z 1720 roku wojska pruskie przejęły obszary przy ujściu Odry do Bałtyku.

Następnie zgodnie z decyzją z 1846 roku o umocnieniu zabudowań obronnych do 1861 obok artyleryjskich baterii nadbrzeżnych powstały fortalicje. Od 1848 roku oficerem odpowiedzialnym za budowę twierdzy warownej był kapitan Eickstädt z Korpusu Inżynierów.

Twierdza Morska Świnoujście z czterema fortami

Na początku wybudowano fort tzw. Werk I o narysie lunety później przemianowany na Fort II, następnie rozpoczęto budowę w 1854 roku redutowej fortyfikacji obronnej dla piechoty – Fortu Anioła. Fort Zachodni był wznoszony równolegle z Fortem Wschodnim Gerharda (niem. Ostbatterie) od 1856 roku z przeznaczeniem dla artylerii nadbrzeżnej. 

Cztery ufortyfikowane zabudowania obronne: dwa nadmorskie oraz dwa obrony lądowej i dowodzenia wraz z systemem szańców dla piechoty oraz tzw. lunet tworzyły kompleks lądowych umocnień wokół ujścia Świny. Zgodnie z pruską nomenklaturą kompleks ten od 1863 roku określano mianem twierdzy morskiej III rangi tym samym zaliczając Świnoujście do samodzielnych jednostek obronnych. 

makieta Fortu Zachodniego

Fort Zachodni garnizonowy otoczony wspólną fosą z Fortem Anioła pełnił funkcję lewobrzeżnej artyleryjskiej twierdzy obronnej. Wzniesiony na planie kwadratu jako jednokondygnacyjna reduta, wzmocniony został wałem ziemnym oraz murowanymi skrzydłami.

Niedługo po ukończeniu budowy nadbrzeżna fortalicja zachodnia miała stawić czoła konfliktowi zbrojnemu z Danią.
Wtedy to w Świnoujściu stacjonował stały kontyngent wojska składający się z regimentów grenadierów i piechoty oraz baterii artyleryjskiej, a na wyposażeniu pruskiej załogi poza ciężkimi działami pojawiła się szybkostrzelna o dużym zasięgu ognia broń gwintowana.
Fort miał już wówczas połączenie telegraficzne z Berlinem. To tu ze świnoujskiego portu ówczesnej głównej bazy pruskiej floty na Bałtyku wypłynęły okręty wojenne by stoczyć wygraną bitwę morską z duńską flotą. Zarówno blokada portu przez duńską armadę w 1864 roku, jak i w 1870 roku przez flotyllę francuską nie przyniosły pożądanego efektu i żadnej z tych armii nie udało się wpłynąć do ufortyfikowanego portu Świnoujście, odpierającego skutecznie kolejne ataki okrętów przeciwników.

Po roku 1878 Fort Zachodni został zmodernizowany na baterię z tarasem artyleryjskim i podziemnymi kazamatami przekształcając się w fort redutowy przystosowany do nowych rodzajów broni obsługiwanych przez ok. 300 piechurów i artylerzystów. Powstały tu również magazyny broni i amunicji oraz montownie pocisków artyleryjskich Na początku XX wieku dobudowano na koronie  północnej wału ziemnego stanowiska dla baterii 4 dział nadbrzeżnych kalibru 150 mm, które wsparły dotychczasowe wyposażenie składające się m.in. z dział artyleryjskich, lekkich moździerzy i karabinów maszynowych.

Armata nadbrzeżna 201 mm Kruppa

W wyniku rozbudowy i wzmocnienia bojowego portu m.in. w baterie dział przeciwlotniczych 88 mm Twierdza Morska Świnoujście w czasie I wojny światowej stała się bazą marynarki cesarskiej, pomimo że nie stoczono żadnych walk na tym obszarze.

Po zakończeniu działań wojennych w wyniku wprowadzenia postanowień Traktatu Wersalskiego wszystkie forty Twierdzy Morskiej zostały częściowo rozbrojone, ponieważ traktat zabraniał posiadania przez Niemcy ciężkiej artylerii oraz zbyt dużych zapasów broni i amunicji. Po renegocjacji postanowień na mocy Układu Paryskiego Republika Weimarska mogła prowadzić prace fortyfikacyjne w ograniczonym zakresie co przyczyniło się do częściowego odzyskania dawnej świetności przez bałtyckie twierdze nadmorskie.

W samym Forcie Zachodnim zainstalowano na północnej koronie wału stanowiska dla czterech baterii dział nadbrzeżnych kalibru 150 mm, w które fortalicja była wcześniej już wyposażona oraz powróciła do niego szkolna bateria nadbrzeżna.

Przed wybuchem II wojny światowej wszystkie fortalicje zmodernizowano instalując na ich terenie systemy łączności i obserwacji, nowoczesną artylerię, punkty dowodzenia i radary. Dobudowano ciężką baterią nadbrzeżną w okolicy Świnoujścia, kompleksy bunkrów magazynowych, stanowiska cumownicze dla okrętów marynarki wojennej i duże koszary w wyniku czego obszar zabudowań obronnych stał się ważnym punktem strategicznym Rzeszy i największą bazą Krigsmarine na morzu bałtyckim..

Do sierpnia 1939 roku „Westbatterie” obsadzona personelem marynarki wojennej była jednostką szkoleniową przygotowującą oficerów i kanonierów dla niemieckiej artylerii nadbrzeżnej, następnie załogę fortalicji podporządkowano szkolno-bojowemu Oddziałowi Artylerii Morskiej.

Jednym z oficerów pełniących w tym czasie służbę w Forcie Zachodnim był Wilhelm Henningsen, którego w 1938 roku oddelegowano do utworzenia rekrutującej się z najlepszych oficerów oraz szkolonej do bezpośrednich działań wojennych kampanii piechoty morskiej. 

Fort najbardziej znany jest z udziału specjalnej kompanii piechoty morskiej wywodzącej się z  marynarzy fortalicji w ataku na składnicę na Westerplatte w pierwszym dniu II wojny światowej, w trakcie ostrzeliwania prowadzonego przez polskich obrońców zginął jej dowódca porucznik Wilhelm Henningsen. Pochowany został wraz z poległymi marynarzami ze swojej kampanii w Gdańsku Srebrzysku, a następnie obwołany przez propagandę niemiecką bohaterem wojennym. To na jego cześć w 1940 roku zmieniono nazwę Fortu Zachodniego na Baterię Nadbrzeżną Henningsen i do końca wojny funkcjonował on pod ta nazwą.

Port w Świnoujściu przez całą wojnę stanowił zaplecze dla marynarki wojennej prowadzącej działania zaczepne, tu zaopatrywano okręty, dokonywano ich napraw oraz szkolono personel.
Ponadto z uwagi na położenie zabudowań fortecznych w dalszej odległości od areny działań wojennych jedynym zagrożeniem były ataki lotnicze, dlatego też przeprowadzano tu liczne prace badawcze i doświadczalne z nowymi rodzajami broni, w tym z V2.

betonowy bunkier dowodzenia

Na zachodnim skrzydle Fortu wzniesiono w 1941 roku charakterystyczny, trzykondygnacyjny, betonowy bunkier dowodzenia zaopatrzony w dalmierz optyczny do kierowania ogniem osadzony na szczycie wieży wraz ze stanowiskami dział, pomieszczeniami technicznymi, socjalnymi łączności.

Po wojnie fort został zajęty przez marynarkę sowiecką, stacjonujący Rosjanie dobudowali na jego obu krańcach oraz w części centralnej trzy betonowe bunkry służące do obsługi armat nadbrzeżnych kalibru 127 mm. Po wyjściu wojsk radzieckich w znacznym stopniu zdewastowany Fort Zachodni został przekazany miastu w 1962 roku. W następnych latach fort ulegał systematycznemu niszczeniu w wyniku wykorzystywania go niezgodnego z przeznaczeniem jako magazynu warzyw i owoców PSS "Społem".

Fortu Zachodni dzisiaj. 

Od 2001 Fort Zachodni został wydzierżawiony i ocalony od zapomnienia a następnie po rewitalizacji zabudowań od 2004 roku udostępniony dla zwiedzających. Jako zabytek architektury militarnej fortyfikacja została przekształcona w obiekt muzealny świadczący o bogatych tradycjach obronnych twierdzy i miasta. Fort jest własnością członków Stowarzyszenia „Reduta” i znajduje się pod patronatem Towarzystwa Przyjaciół Fortu Zachodniego.

Możliwe jest zwiedzanie całego fortu jak i sali muzealnej.Na poszczególnych ekspozycjach oddających militarno-obronny charakter fortalicji można zobaczyć materialnym dowody historyczne tj. umundurowanie, broń oraz wyposażenie wszystkich stacjonujących tu wojsk od pruskiego, poprzez niemieckie po radzieckie.

Znajdziemy tu militaria z okresu jego budowy aż po eksponaty z niedalekiej przeszłości.W większości zostały one odnalezione na terenie samego fortu dając świadectwo historii garnizonu i fortyfikacji, część okazów muzealnych została przekazana przez Wojsko Polskie.

Dobrze zachowane mury fortu skłaniają do przejścia przez całe zabudowania fortalicji wyznaczonym w tym celu szlakiem, poczynając od fosy, wałów obronnych, wartowni, wieży kierowania, tarasu artyleryjskiego ze stanowiskami dla ciężkich dział a kończąc na podziemnych kazamatach z magazynami amunicyjnymi.
Dużym zainteresowaniem cieszą się nadal sprawne działa, a zwłaszcza armaty przeciwlotnicze, jak również miny morskie i torpedy. Zwiedzanie fortu pozwala na prześledzenia sztuki fortyfikowania i inżynierii wojskowej XIX i XX wieku.

W forcie możemy natknąć się na ich stałych mieszkańców tzn. jaskółki gnieżdżące się z zaułkach murów, kuny, zaskrońce a nawet lisy.

Nie możemy zapomnieć również o wejściu do opuszczonego bunkra dowodzenia,  w którym zachowane są nadal pozostałości po opisach poszczególnych sal w języku niemieckim. Wspinając się na najwyższą kondygnację zobaczymy pozostałości po obstalowanym tam dalmierzu a z balkonu zobaczymy panoramiczny widok na całe zabudowania obronne. Nam udało się zauważyć i sfotografować wygrzewającego się na słońcu lisa, którego uwieczniliśmy na zdjęciach.

W okresie letnim na terenie zabudowań obronnych organizowane są jarmarki staroci i kiermasze dla kolekcjonerów militariów.

Fort otwarty jest przez cały rok, mieści się na ul. Jachtowej blisko nabrzeża Świny.

Ceny biletów to odpowiednio dla dorosłych 8 zł i 5 zł dla dzieci do lat 14-tu.

Świnoujście - Zabytki na wyspie Wolin – Fort Gerharda czyli Fort Wschodni

O samym Forcie Wschodnim zwanym Fortem Gerharda i jego historii

Na wyspie Wolin w bliskiej odległości od latarni znajduje się jedna z trzech zachowanych budowli fortecznych tzw. Fort Wschodni czyli Gerharda. Łącznie z dwoma fortami po stronie Uznam (Zachodni i Anioła) oraz nieistniejącym już Fortem II poligonowym tworzył Twierdzę Morską Świnoujście (niem. Festung Swinemünde).

Spośród czterech pruskich zabudowań obronnych Fort Gerharda (niem. Ostbatterie) był najważniejszym obiektem strzegącym wejścia do portu w ujściu Świny oraz strategicznego szlaku żeglugowego do Szczecina.



Fort wzniesiony w latach 1848-1859 był parokrotnie przebudowywany i modernizowany. To rzadko już spotykane dzieło obronne otrzymało formę charakterystyczną dla nowo-pruskich poligonowych fortyfikacji nadbrzeżnych -  dwukondygnacyjnej owalnej reduty. Reduta posiadała trzy skrzydła, zwodzony pomost przez fosę wiodący do głównego wejścia, wewnętrzny dziedziniec i dwie wieże. Docelowo miała być wyposażona aż w 85 dział różnego typu.  

Z uwagi na swoją lokalizację oraz posiadane uzbrojenie fort był wystawiony na regularne, bezpośrednie ataki nieprzyjacielskiej floty.

Pruski żołnierz, z tyłu kaponiera 

Budynek główny

. 

Od 1863 roku był przyczółkiem Twierdzy Morskiej ponieważ teren chroniony znajdował się za szeroką fosą broniącą dostępu do murów i wałów ziemnych Fortu. 

Następnie w 1881 roku dodatkowo dobudowano trzy kaponiery czyli budowle ziemne postawione w poprzek fosy wykorzystywane do prowadzenia ostrzału wzdłuż rowu fortecznego oraz strzegące wyjścia z twierdzy. 
Skierowano działania obronne bardziej na północ włączając dawną baterię dział polowych w obszar samego fortu, a reduta po przebudowie z bloku koszarowo-bojowego przejęła funkcję zaplecza obwałowań ziemnych. 



Na dwóch krańcach fosy: południowym i północnym zbudowano 2 schrony strzeleckie połączone podziemnymi tunelami z dziedzińcem fortu. 

Potężna fortalicja obsadzona była przez piechurów i artylerzystów w sile batalionu ok. 300 ludzi, a na jej stanie uzbrojenia znajdowały się wówczas 4 armaty nadbrzeżne  Kruppa kalibru 210 mm, 7 armat kalibru 150 mm, artyleria polowa a w późniejszym okresie karabiny maszynowe. W późniejszym okresie na przełomie XIX i XX do fortyfikacji bastionowej doprowadzono łączność telegraficzną oraz kolej wąskotorową.

Fortyfikacja lądowa pełniła rolę pomocniczą niemieckiej marynarki wojennej w okresie od zakończenia I wojny światowej do końca II wojny światowej.  Następnie została przejęta przez sowietów aż do roku 1962, w którym Fort został przekazany pod zarząd miasta Świnoujście. Zaniedbany i częściowo zdewastowany przez parę następnych lat pełnił jedynie funkcję składowisk i magazynów.

Fort Wschodni dzisiaj i pochodzenie potocznej nazwy „Gerharda”

Fort przetrwał do naszych w bardzo dobrym stanie, utrzymuje się, że jest jednym z najlepiej zachowanych w naszej części Europy XIX-wiecznym obronnym fortem nadmorskim. Zawdzięcza to m.in. grupie pasjonatów historii, którzy wydzierżawili fortalicję i podjęli szereg prac mających na celu przywrócenie jego dawnej świetności. W efekcie tych działań doprowadzono do jego otwarcia i udostępnienia zwiedzającym w 2001 roku. Od tego czasu na terenie fortu ma swoją siedzibę Muzeum Obrony Wybrzeża. 

Gospodarzem Fortu jest grupa rekonstrukcyjna Towarzystwa Naukowego im. Karola Estreichera opiekującą się zabytkiem oraz zapewniająca dodatkowe atrakcje odwiedzającym go turystom.

Fortalicja początkowo funkcjonowała pod  nazwą Werk II, później z racji położenia na wschodnim brzegu Świny przemianowana na Ostbatterie, a po rewitalizacji została mu nadana przez fascynatów równoległa nazwa „Fortu Gerharda” na cześć pruskiego oficera, architekta, projektanta i wybitnego budowniczego fortyfikacji w XVIII wieku. Do jego dokonań można zaliczyć poza samą Twierdzą Morską m.in. rozbudowę Twierdzy Kłodzkiej oraz twierdz i umocnień w Szczecinie, Nysie i Kłodzku.

Od czerwca 2001 roku wieku Gerharda Corneliusa von Wallrave jest patronem nadbrzeżnego fortu wschodniego w Świnoujściu.

Obecnie na terenie fortyfikacji lądowej prowadzony jest szereg inicjatyw związanych z pełnioną  przez nią funkcją żywego muzeum.

Fort Gerharda można zwiedzać indywidualnie lub grupowo, w sezonie letnim turyści są zbierani i w odstępach 20-to minutowych rusza wraz z nimi przewodnik. Przed okresem wakacyjnym zwiedzanie odbywa się w oparciu o przekazywany plan sytuacyjny fortu.

W fortalicji spotkamy rezydującego tu na stałe ostatniego pruskiego komendanta Twierdzy Morskiej, sekundującego 34. historycznemu Pułkowi Fizylierów im. Królowej Szwecji Victorii, a po obiekcie oprowadzą nam pruscy żołdacy. 

Kazamaty

Przejdziemy kazamatami czyli schronami o ceglanym sklepieniu zabezpieczonymi od góry grubą warstwą ziemi i połączonymi z fortem podziemnymi tunelami, zwiedzimy magazyny amunicyjne, remizy artyleryjskie oraz stanowiska ogniowe. Wejdziemy do prochowni i stylowych koszar z czerwonej cegły, a jak będziemy uważni to na ścianach sławojek przeczytamy zachowane do dziś niepochlebne, a wręcz obraźliwe opinie żołnierzy na temat ich przełożonych – oficerów pruskich.

Popisowy wystrzał na pagórku

Obowiązkowo zostaniemy przeszkoleni i przemusztrowani zgodnie z  pruskim drylem, następnie pasowani na kadetów i w dowód uznania otrzymamy pamiątkowe certyfikaty.  Na koniec przewodnik w rynsztunku pruskiego oficera w hełmie i z szablą dokona wzorcowego, popisowego wystrzału z armaty ustawionej na niewielkim pagórku.

Wystrzał armatni

Ponadto w forcie uruchomiona jest także ekspozycja muzealna, do której można wejść w ramach wykupionego na wstępie biletu. Zobaczymy tu m.in. z niezwykle interesujące militaria, dużą ekspozycją broni oraz inne przedmioty służące dawnym armiom.

Na Forcie można rozpalić ognisko wykorzystując składowisku drewna na miejscu i upiec kiełbaski albo szaszłyki, możemy tez dostać żołnierską grochówkę. Pamiątki kupimy w biurze przepustek oraz w Muzeum.

Fort czynny jest od rana do samego zmroku.

Bilet wstępu kosztuje odpowiednio: normalny 12 zł i ulgowy 9 zł.

Prestiżowe wyróżnienie

Przedstawiciele Fortu z Martyna Wojciechowską
redaktor naczelną National Geographic Traveler 

W zeszłym roku tj. w 2012 Fort Gerharda został wyłoniony jako jeden z dwóch kandydatów z województwa zachodniopomorskiego do prestiżowej nagrody w II edycji plebiscytu „7 nowych cudów Polski” ogłoszonego przez popularny miesięcznik National Geographic Traveler.

Łącznie do konkursu były nominowane 32 obiekty z całej Polski. Celem plebiscytu było przypomnienie zapomnianych lub niedostatecznie poznanych zabytków naszego kraju oraz ich popularyzacja.

Fort Wschodni wygrał i tym samym stał się jednym z nowych cudów Polski ! 
Na Gali w październiku 2012 r. zostały wręczone  dyplomy ale prawdziwą nagrodą uzyskaną w tym konkursie była publikacja w przewodniku turystycznym wydawanym przez najpopularniejszy magazyn turystyczny na świecie. 

Świnoujście - Wszystko Naj naj naj ...

Reasumując dotychczasowe wpisy Świnoujście:

1.      położone jest na największej liczbie wysp w Polsce – na 44-ech, w tym na trzech zamieszkanych: Uznam, Wolin i Karsibór; określane mianem "polskiej Wenecji";

2.      jest „najbardziej wyspiarskim” miastem w Polsce, nie ma skrawka lądu stałego, a centrum Świnoujścia nie ma połączenia drogowego z resztą kraju;

3.      dysponuje największą w Polsce bazą promów morskich;

4.      posiada najszerszą - średnio ok. 150 m i stale powiększającą się plażę nad morzem Bałtyckim - roczny przyrost to aż ok. 1 metra;

5.      najlepsze w Polsce pod względem wysokich standardów kąpieliska, siedem razy pod rząd nieprzerwanie otrzymało prestiżowe, międzynarodowe wyróżnienie „Błękitnej Flagi”;

6.      Bałtyk ma najcieplejszą temperaturę wody w sezonie letnim na naszym wybrzeżu;

7.      największa ilość słonecznych dni;

8.      najdłuższy na świecie kamienny falochron tzw. wschodni oraz największą w Europie budowlę hydrotechniczną - system obu falochronów;

9.      najciekawszy, nietuzinkowy znak nawigacyjny będący jednocześnie symbolem miasta – Stawa Młyny;

10.  najdłuższą nadmorską promenadę w Europie, prowadząca od Świnoujścia przez granicę do trzech niemieckich kurortów cesarskich tj. Alhbeck, Heringsdorf i Bansin o długości 12 km, z czego 3,6 km znajduje się po polskiej stronie wyspy Uznam;

11.  najwyższą na polskim wybrzeżu latarnię morską, a w dniu uruchomienia tj. 1 grudnia 1857 r. najwyższy tego typu obiekt na świecie;

12.  spotkamy wodniczkę gniazdującą w rezerwacie na Karsiborskiej Kępie - najrzadszy spośród europejskich wędrownych ptaków śpiewających;

13.  Fort Gerharda będący strategicznym obiektem pruskiej Twierdzy Świnoujście jest jednym z najlepiej zachowanych fortów artyleryjskich w Europie, a w 2012 r. stał się „jednym z nowych cudów Polski” wygrywając plebiscyt National Geographic Traveler;

14.  jest jednym z najdroższych jeżeli nie najdroższym kurortem nadmorskim w Polsce, w sezonie ceny niemal dwukrotnie przebijają średnią krajową;

15.  posiada największą ilość ścieżek rowerowych w Polsce (ponad 110 km) o najwyższym europejskim standardzie: utwardzone, oznakowane (ok. 250 znaków), liczne miejsca dla rowerów i wiaty dla turystów.

Świnoujście - Zabytki na wyspie Wolin – latarnia morska

Prawobrzeżne Świnoujście na wyspie Wolin

Prawobrzeżna część Świnoujścia znajduje się na Wolin, tj. największej polskiej wyspie o powierzchni 265 km² przy czym zdecydowaną większość wyspy zajmuje sąsiadująca gmina Międzyzdroje.
Wyspę oddziela od Uznam i Karsibór cieśnina Morza Bałtyckiego -  Świna (po niemiecku Swine) o długości ok.16 km. Przy północnej jej części usytuowane jest centrum miasta na wyspie Uznam.

Świnoujście na wyspie Wolin podzielone jest na cztery dzielnice, do których dojazd umożliwia lokalna komunikacja miejska są to: Warszów, Przytór-Łunowo i Ognica. Wschodnia część Świnoujścia na wyspie Wolin jest nie tylko ważnym ośrodkiem portowym, pełni też funkcję dzielnicy przemysłowej - tu skupiają się największe zakłady związane z gospodarką morską oraz węzły komunikacyjne. Tutaj dochodzi droga międzynarodowa E-65, znajduje się dworzec PKP i PKS oraz terminal promowy z największą w Polsce bazą promów morskich realizujących połączenia z Kopenhagą, Nyborg w Danii, Travemunde w Niemczech, Ystad w Szwecji i sezonowe z Ronne na Bornholmie.

Na świnoujskiej części wyspy Wolin znajdują się również zabytkowe budowle: są nimi najwyższa nad Bałtykiem latarnia morska oraz jedna z trzech zachowanych do dzisiaj fortyfikacji pruskich tzw. Fort Gerharda zwany również Fortem Wschodnim. Czwartym był tzw. Fort II w Warszowie, ale w wyniku prac związanych z rozbudową portu został bezpowrotnie zniszczony w latach siedemdziesiątych XX wieku.

Latarnia morska.

Zgodnie z definicją latarnia to znak nawigacyjny w postaci wieży emitujący znaki świetlne, czasami również znaki dźwiękowe w czasie mgły. Ale tak naprawdę dla wielu z nas to nie tylko ważny punkt namiarowy ale przede wszystkim nieodłączny element krajobrazu nadmorskiego, charakterystyczny wyznacznik wielu kurortów nadmorskich, atrakcja turystyczna oraz symbol bezpieczeństwa dla zawijających do portu statków.

Świnoujście może w tym wypadku poszczycić się wspaniałą latarnią morską - najwyższą na polskim wybrzeżu i jedną z najwyższych tego typu budowli na świecie.
Ma ona 68 metrów wysokości (sama wieża 64,8 m), a na taras widokowy prowadzi aż 308 schodów. Informacja ta może nieco onieśmielić niewytrawnych wspinaczy ale ja dałam sobie spokojnie radę, a obok mnie przechodziło dużo starszych osób często z o wiele lepszą kondycją od mojej. Zresztą nie trzeba od razu pokonać całej wysokości, robiąc sobie przerwy i stopniując doznania na kolejnych poziomach obserwacyjnych wieży. Warto „wdrapać się” na sam jej szczyt ponieważ roztacza się z niego panoramiczny, przepiękny widok zarówno na kredowe klify Rugii, Świnoujście oraz kąpieliska na wyspie Uznam, ponadto na klify wyspy Wolin, na Zatokę Pomorską oraz w głąb na Zalew Szczeciński. Wchodząc na galerię można zaopatrzyć się w wiatraczek kupiony w sklepikach pamiątkowych i określić siłę wiatru panującą  na tej wysokości.



Ponadto zdecydowanie warte dogłębnego przestudiowania są urządzenia optyczne zainstalowane w latarni. Chyba najbardziej interesujący jest tutaj tzw. zmieniacz, który automatycznie wymienia przepaloną potężną żarówkę o mocy 4200 W na nową aktywną. Drugą ciekawostką jest zainstalowana - z uwagi na trudne warunki nawigacyjne na Świnie - karuzelowa przesłona napędzana silnikiem elektrycznym dzięki której emitowane jest naprzemienne, w przerywanych cyklach światło białe i czerwone. Zasięg światła latarni wynosi 25 mil morskich czyli jej widoczność to około 45 km. Dodatkowo od 1958 roku latarnia pełni również rolę radiolatarni wysyłając radiowy i dźwiękowy (w czasie mgły) sygnał rozpoznawczy według alfabetu Morse'a.

Ta najwyższa a zarazem jedna z najstarszych i najpiękniejszych latarni polskiego wybrzeża jest ostatnim na zachodzie znakiem nawigacyjnym w kształcie wieży na terytorium naszego kraju. Znajduje się pomiędzy Latarnią Morską Peenemünde w Niemczech w odległości około 38 km na zachód, a Latarnią Morską o wdzięcznej nazwie Kikut z uwagi na jej „pośledni wzrost” w odległości  około 28 km na wschód.

Pierwsza latarnia morska w Świnoujściu powstała na głowicy falochronu w 1805 roku i była połączeniem desek i luster. Od roku 1828 w jej miejscu postawiono stalowy odpowiednik.

Obecna latarnia wybudowana na prawym brzegu rzeki Świny według projektu radcy budowlanego Severin’a  została uruchomiona w dniu 1 grudnia 1857 roku (budowa trwała zaledwie 3 lata). Była ona jak na ówczesne czasy godnym podziwu osiągnięciem konstrukcyjnym - najwyższym tego typu obiektem na świecie. Miała ona wówczas kształt ośmioboku zwężającego się ku górze od dolnej do górnej galerii. Do 1902 roku latarnia miała kolor żółty i była wybudowana z licowanej cegły.
W trakcie prac remontowych na skutek znacznych ubytków na wystających krawędziach wieży podjęto decyzję o zmianie jej kształtu na owalny / walcowaty. Ze skośnego dachu piętrowego domu w dolnej części wyrasta okrągła wieża latarni wsparta na dawnej ośmiokątnej podstawie, z dolną galerią na wysokości 22,5 m.
Po kapitalnym remoncie trwającym do 1903 roku latarnia w tym kształcie przetrwała zarówno działania wojenne jak i późniejszą rozbudowę nabrzeża przeładunkowego. W kolejnych latach kolumna wieży tzw. płaszcz ją okalający mocno popękał. Po drugim gruntownym remoncie przebiegającym do wiosny 2000 roku latarnia została udostępniona dla zwiedzających w dniu 5-go sierpnia.

Dzisiejszy obiekt latarni morskiej w Świnoujściu składa się z trzech zintegrowanych ze sobą części: dwóch dwukondygnacyjnych budynków z czerwonej cegły oraz najważniejszej, samej wieży latarni z ceramicznej cegły. W przylegającym do latarni budynku czynne jest Muzeum Latarnictwa i Ratownictwa Morskiego, a w nim strój nurka i sprzęt ratowniczy; mieszczą się tu urządzenia radiolokacyjne, nawigacyjne oraz pomieszczenia dla obsługi, jak również można podziwiać ekspozycje morskie. Przed automatyzacją urządzeń nawigacyjnych w budynkach mieszkali latarnicy wraz z rodzinami, których głównym zadaniem była dbałość o to, by latarnia nigdy nie zgasła i wszystkie statki dopłynęły do docelowego portu.


Latarnia znajduje się na ul. Bunkrowej, czynna jest w sezonie letnim tj. w lipcu i sierpniu od godz. 10:00 do godz. 20:00, a w pozostałe miesiące podobnie od godz. 10:00 ale krócej do godz. 18:00. Wstęp do latarni kosztuje odpowiednio dla osoby dorosłej 6 zł i dla dziecka 4 zł. Do latarni dojeżdża autobus numer 1 – szczegółowo połączenie to zostało opisane w części o komunikacji miejskiej.

Świnoujście - Komunikacja miejska autobusowa i promowa

Komunikacja miejska

Po przeprowadzonych konsultacjach społecznych do proponowanych zmian w organizacji zbiorowej komunikacji miejskiej na terenie miasta Świnoujście wprowadzono nowy układ linii autobusowych mający na celu zoptymalizowanie liczby i tras przejazdów. Zmiany w rozkładach jazdy obowiązują od dnia 01 kwietnia br. przy czym utrzymane zostały dotychczasowe połączenia po stronie wyspy Wolin, a transformacja połączeń objęła wyłącznie centralną część miasta po stronie wyspy Uznam.

Do dnia 31.03.2013 roku po Świnoujściu jeździło osiem linii w tym jedna linia sezonowa – numer 1 kursująca wyłącznie w okresie letnim od końca czerwca do połowy września oraz czasowo uruchamiana np. na jednodniowe wydarzenia typu „Na dni Twierdzy autobusem!”.  

Na terenie wyspy Uznam regularnie kursowały autobusy linii 2, 3, 4 i 6. 


Z pętli przy Kapitanacie Portu wyruszały trzy linie autobusowe: do Osiedla Zachodniego dowoziła nas linia numer 2, a do Wydrzan (południowa część miasta) linia numer 3, natomiast linia numer 6 -najpopularniejsza z punktu widzenia turystycznego dojeżdżała do Osiedla Zachodniego przejeżdżając trasą od Centrum miasta, poprzez ulice przy Promenadzie, kolejno do Osiedla Posejdon i dalej przecinając ulicę Wojska Polskiego prowadzącą do granicy aż do Osiedli zlokalizowanych blisko portu.

Dodatkowo po uznamskiej części Świnoujścia jeździła linia numer 4 łącząca Osiedle Posejdon z Wydrzynami.

Od dnia 01.02.2012 r. zawieszona została – do odwołania – linia numer 8 dojeżdżającą do samej granicy Państwa na przejściu Świnoujście - Ahlbeck.

Po reorganizacji połączeń od dnia 01.04.2013 roku uległa redukcji liczba linii stałych z czterech do dwóch przy przekształceniu linii numer 6 z całorocznej na sezonową w okresie wyłącznie wakacyjnym. W chwili obecnej mamy do dyspozycji dwie linie okrężne A i B.

Pierwsza z nich jest rozszerzonym wariantem dawnej linii 6 tj. rozpoczyna kurs z węzła komunikacyjnego przy Kapitanacie Portu przejeżdżając przez Centrum miasta od Placu Wolności ulicą Paderewskiego obok wieży widokowej do Dzielnicy Nadmorskiej, a następnie objeżdżając Osiedle Posejdon kierując się ku przejściu granicznemu Świnoujście – Ahlbeck, dalej ulicą Wojska Polskiego mijając Urząd Miasta poprzez Osiedle Matejki i Osiedle Zachodnie i wracając ulicą Grunwaldzką z powrotem do portu. 

Druga linia okrężna „B” łączy wybrzeże przy przeprawie promowej z Osiedlem Zachodnim omijając Centrum jadąc ulicą Grunwaldzką z opcją Nowokarsiborską, kolejno docierając do Osiedla Matejki, zakręcając za Placem Konstytucji wzdłuż Wojska Polskiego w okolicach przystanku kolei UBB, następnie wokół Osiedla Posejdon w kierunku promenady ulicą Słowackiego i dalej ulicą Chopina do Centrum i przez ulicę Chrobrego do Kapitanatu Portu.

Linia numer 6 zmieniła częściowo dotychczasową trasę z włącznie turystyczno-widokowej na dojazdową do pętli Wydrzany – przed przekształceniem transportu zbiorowego w Świnoujściu linia numer 4 realizowała częściową podobną ale krótszą trasę. Od kwietnia podobnie jak dwie powyższe linie okrężne rozpoczyna trasę spod Kapitanatu Portu przez Centrum do Dzielnicy Nadmorskiej i Osiedla Posejdon przez Osiedle Rycerskie tak jak poprzednio do Osiedla Zachodniego i dalej przez osiedle Krzywa i Leśniczówkę do samych Wydrzan.


Przejdę teraz do omówienia rozkładów jazdy linii autobusowych po stronie wyspy Wolin. Pętla autobusowa jest zlokalizowana naprzeciwko stacji dworca kolejowego tuż przy przeprawie promowej i tak synchronizowana, żeby umożliwić podróżnym - bez konieczności długiego oczekiwania - wejście na prom i dalszy przejazd już po stronie Uznam. 

Linie 5 i 7 realizują stałe całoroczne połączenia na wyspie Wolin i Karsibór tj. wg oficjalnego nazewnictwa jest to komunikacja autobusowa Warszów.

Sezonową linią numer 1 dojeżdża się do Fortu Gerharda i do latarni morskiej wysiadając na drugiej pętli i przechodząc pieszo do samych zabytków – dojście zajmuje tylko ok. 5-10 min. 
Linia ta ze względu na jej typowo turystyczny charakter jest dostosowana do terminów zwiedzania fortu i latarni, chociaż kończy realizację połączeń wcześniej niż godziny zamknięcia dwóch w/w obiektów dla zwiedzających. I tak dotychczas ostatni odjazd z przystanku przy dworcu PKP miał miejsce o godz. 18-tej, natomiast ostatni kurs powrotny spod Fortu Gerharda o godz. 18⁴⁰. 


Ten kto był choć raz w Świnoujściu lub w Międzyzdrojach zna doskonale dotychczasową linię numer 10 łączącą oba te miasta. 
Po reorganizacji linia ta realizuje poprzednią trasę pod zmienioną nazwą kierunek Międzyzdroje lub kierunek Świnoujście. 

Przejazd spod dworca PKP do Centrum Międzyzdrojów trwa od 25 min do 45 min w zależności od natężenia ruchu oraz od tego, którym kursem jedziemy. Część połączeń na tej trasie umożliwia dodatkowo dojazd do miejscowości Przytór i Łunowo na wyspie Karsibór.

Linia numer 7 realizuje połączenia z dworca PKP do Przytoru i z powrotem, a linia numer 5 z pętli przy przystani promowej do Karsiboru gdzie ma swoją drugą pętlę. 
Wysiadając jeden przystanek przed pętlą w Karsiborze dotrzemy do znajdującego się na wyspie Karsiborska Kępa rezerwatu rzadkich ptaków chronionych.

Taryfikator cen biletów komunikacji miejskiej uległ zmianie od 01.01.2012 roku. Ceny biletów za wszystkie połączenia na terenie Świnoujścia są takie same z wyłączeniem linii kierunek Międzyzdroje lub kierunek Świnoujście (dawnej numer 10) z uwagi na długość realizowanych przejazdów. Za bilet normalny jednorazowy opłata wynosi 2,60 zł natomiast za ulgowy zapłacimy 1,30 zł. Zdecydowanie bardziej opłaca się korzystanie z karnetów dwunastoprzejazdowych w cenie 24 zł a ulgowo w cenie 12 zł. Po przeliczeniu koszt przejazdu jednorazowego spada do 2 zł oraz 1 zł (N/U). Pomimo, że Spółka Komunikacja Autobusowa zachęca w ten sposób do korzystania z karnetów w samym Świnoujściu są kłopoty z ich zakupem. 

Karnetów nie kupimy w automatach ponieważ nie ma ich w świnoujskich autobusach, u kierowców ani w większości kiosków, ja po długich poszukiwaniach trafiłam na punkt gdzie zawsze były dostępne bilety karnetowe. Punkt ten znajduje się na przeciwko pętli autobusowej przy przeprawie promowej po stronie wolińskiej. Karnety wyglądem różnią się znacznie od zwykłych biletów jednorazowych. Są o połowę węższe i mają kształt długiego paska gdzie poszczególne bilety po skasowaniu obustronnym odrywa się na perforowanych paskach je rozdzielających. Dzięki temu karnety są bardzo wygodne w użyciu, nie trzeba szukać pojedynczych biletów bo są one ze sobą połączone, są grubsze (kartoniki) i łatwe do odróżnienia, ponadto odrywając już wykorzystane „kartoniki” widzimy ile jeszcze zostało nam wolnych biletów na kolejne przejazdy.

Jeżeli chodzi o linię kierunek Międzyzdroje lub kierunek Świnoujście (dawną numer 10) to koszt jednorazowego biletu wzrósł od 01.01.2013 roku, teraz za połączenie do Międzyzdrojów zapłacimy już 6,00 zł, w wariancie ulgowym ze zniżką poniżej 50% - 4 zł (uczniowie, emeryci), a ze zniżką 50% - 3 zł (studenci, kombatanci). W 2011 roku z tej trasy zostały wycofane karnety dwunastoprzejazdowe. Nadal obowiązywały na krótszych trasach jeszcze do 31.12.2012 roku tj. Świnoujście – Przytór i Przytór –Świnoujście w cenie 24 zł i 12 zł  (N/U) ale od bieżącego roku również nie znajdują się już w ofercie przewozowej. Ceny przyjazdów jednorazowych po Międzyzdrojach oraz na trasach Świnoujście – Łunowo-Przytór kształtują się na poziomie odpowiednio 3 zł i 1,50 zł.

Tabor autobusowy stopniowo zostaje wymieniany, a na nowych solarisach po obu stronach możemy zobaczyć charakterystyczne dla Świnoujścia logo ze Stawą Młyny. Uważam, że jest to bardzo dobrym pomysłem bo zarówno ujednolica szatę graficzną pojazdów identyfikując je z polskim kurortem nadbałtyckim jak również auto promuje to niezwykłe ze względu na swoje położenie wyspiarskie miasto. 

Komunikacja promowa

Komunikację pomiędzy wyspami Uznam i Wolin zapewniają cztery promy pod wspólną nazwą Bielik kursujące pomiędzy Centrum i Warszowem.

Promy różnią się między sobą kolorami wykończenia, i tak  numer I posiada białe listwy, numer II – zielone, numer III – niebieskie, a IV ma pasy w kolorze pomarańczowym. Promy pływają naprzemiennie, w trakcie ok. 10 minutowego kursu widzimy mijający nas Bielik w kierunku przeciwnym. Promy pływają przez całą dobę praktycznie przez cały dzień co 20 minut, a w godzinach nocnych co 40 i co 50 minut.





Promy zabierają bezpłatnie na swój pokład pieszych, pojazdy jednośladowe, a także samochody osobowe mieszkańców miasta oraz prowadzących na jego terenie działalność gospodarczą.





Drugą przeprawę promową w ramach miasta Świnoujście realizują promy Karsibór pływające podobnie jak Bieliki naprzemiennie pomiędzy Ognicą i południową częścią wyspy Uznam. Promy te zabierają pieszych oraz praktycznie wszystkie pojazdy.




Ponieważ jedyną łączność pomiędzy wyspami Wolin i Uznam stanowią dwie w/w przeprawy promowe, stąd też mieszkańcy Świnoujścia na Uznam mają prawo czuć się prawdziwymi wyspiarzami.