Seebad Ahlbeck - pierwszy z kurortów cesarskich w najbliższym sąsiedztwie granicy.

Tuż po sąsiedzku, w odległości zaledwie 4,2 km od centrum Świnoujścia i 2,5 km od przejścia granicznego z Niemcami leży jednym z trzech kurortów, bardzo znana i popularna miejscowość nadbałtycka - Ahlbeck. Od strony zachodniej graniczy z Heringsdorf’em. Dzięki częstym wizytom i pobytom na letnisku kolejnych władców Prus: Wilhelma I, Fryderyka III i Wilhelma II oraz w 1905 roku władcy Austro-Węgier: Franciszka Józefa I, Ahlbeck zasłużył na miano i rangę uzdrowiska cesarskiego.

Co jest tutaj znamienne i jednocześnie wyróżniające tylko dla tego kurortu to w założeniu jego ludowo niemiecki charakter oraz przeznaczenie - zgodnie z wydanym w 1911 roku prospektem – dla wszystkich gości również wywodzących się z klasy pracującej. Historia zweryfikowała ten zapis, a Ahlbeck z racji swojego położenia, klimatu, walorów uzdrowiskowych, zaplecza drogich hoteli i pensjonatów, a wreszcie mody na spędzanie wypoczynku w tej miejscowości stał się ekskluzywnym kąpieliskiem odwiedzanym głównie przez koronowane głowy i ówczesną elitę.
Współczesny Ahlbeck po zjednoczeniu Niemiec stara się wrócić do dawnych tradycji i założeń tworząc zróżnicowaną bazę noclegową i infrastrukturę dostosowaną do standardów gości o różnym stopniu zamożności.

Od 2005 roku Ahlbeck wraz z Heringsdorf i Bansin tworzy jedną jednostkę administracyjną jaką jest gmina określana jako Ostseebad lub Seebad Heringsdorf.

Dzieje kurortu.

Początki przyszłego sławnego kurortu datowane są na rok 1699, kiedy ze Stargader Heide na ten teren przybyli pierwsi osadnicy. Reprezentowali oni dwie profesje: rybaków i młynarzy stąd też zaczątkiem przyszłej wioski były pobudowane po otrzymaniu stosownych zezwoleń młyn i spichlerz zbożowy. Historyczna polska nazwa miejscowości brzmiała Czemin.

Następnie w 1750 roku król Prus Fryderyk II Wielki w celu rekultywacji terenów mulistych i zabagnionych sprowadził na prawy brzeg  Aalbeeke czterech kolonistów. Miało to dać początek założeniu osady oraz odwodnieniu mokradeł Turbruch z przeznaczeniem ich na łąki do wypasu zwierząt. Osada rozwijała się jednak bardzo powoli, w 1768 roku liczba zamieszkujących wzrosła do zaledwie 18 osób oraz siedmiu gospodarstw domowych. Od 1776 roku  nazwa jej została zmieniona na „królewski Ahlbeck”.
W 1823 roku pobudowano pierwszą szkołę podstawową. Wówczas na te tereny przybył Johann Christian Koch. Był on bardzo ważną postacią związaną z historią Ahlbecku, założycielem w 1847 roku pierwszego na wyspie Uznam amatorskiego koła śpiewaków pieśni religijnych.

Szybszy rozwój nastąpił dopiero po połączeniu „królewskiego Ahlbeck” z pobliską wsią rybacką, co dało początek w 1852 roku jego działalność kąpieliskowej.

Miejscowość znacznie zyskała na popularności i odwiedzali ją pierwsi płacący za pobyt wczasowicze, którzy zatrzymywali się w domu Kocha. Dopiero po 1860 roku, kiedy Świnoujście i Heringsdorf były już uznanymi łaźniami cesarskimi przyszedł czas na nowe kąpielisko w Ahlbecku z piękna szeroką 4-kilometrową plażą, które stało się ośrodkiem zainteresowania ludzi z klas średnich i wielodzietnych rodzin. W 1865 roku nauczyciel zmotywował miejscową społeczność do zorganizowania „Komitet dla budowania protestanckiego miejsca kultu”.
Plenerowe występy chóralne spopularyzowały ideę wzniesienia własnego ewangelickiego kościoła oraz przyczyniły się do organizowania zbiórek pieniężnych. Chór mieszany występował również w hotelach w Heringsdorf i w Świnoujściu zbierając dalsze datki na planowaną budowę Domu Bożego.

W kolejnych latach liczba letników wzrastała skokowo o czym może świadczyć fakt, że 10 lat później naliczono już 314 kuracjuszy.

Luterański kościół 1894-1895

W 1884 roku ukształtował się układ urbanistyczny Alhbecku, nadano nazewnictwo ulicom wraz z numeracją budynków oraz zostały one wybrukowane. W tym okresie powstały pierwsze łaźnie z gorącą wodą. W mieście  uruchomiono również pocztę, a w 1894 roku doprowadzono do niego linię kolejową.  

W tym samym roku w lipcu, po blisko trzech dekadach i w kilka tygodni po śmierci Kocha oficjalnie wmurowano kamień węgielny, a następnie rozpoczęto budowę  neogotyckiego kościoła ewangelickiego w centrum miejscowości na wydmie. Świątynia została przekazana wiernym w 1895 roku. Jako uzdrowisko Ahlbeck został odkryty w 1897 roku, kiedy nad morskim brzegiem zbudowano pierwsze wille dla kuracjuszy. W roku 1899 wzniesiono na plaży molo spacerowe wchodzące w głąb morza na odległość 280 m. 

W 1908 roku Ahlbeck spełniając już odpowiednie kryteria m.in. ponad 16 tysięcy gości został mianowany gminą-kąpieliskiem o nazwie Seebad Ahlbeck zmieniając jednocześnie swoje oblicze z powszechnie dostępnego kąpieliska dla ludzi pracy w ekskluzywne uzdrowisko. Rozkwit kurortu nastąpił na początku XX wieku kiedy to stał się on jedną z ulubionych, renomowanych miejscowości, modną i chętnie odwiedzaną głównie przez przedstawicieli najwyższych sfer chociaż władze miasta nadal były orędownikami kurortu – „ośrodka dla zwykłych ludzi”.

W latach trzydziestych XX wieku, niedługo przed wybuchem II wojny światowej kurort dysponował już miejscami noclegowymi w 138-miu łącznie hotelach i pensjonatach, w których rezydowało przeszło milion znamienitych gości. W uzdrowisku pojawiły się wille i kamienice mające charakter typowo miejski. Dotychczasowa nadmorska promenada rozciągnęła się do Heringsdorf'u i Bansin'u, a przed końcem II wojny światowej również do Świnoujścia stając się jednym z najdłuższych ciągów spacerowych na świecie.

herb Ahlbecku

Po przejęciu Ahlbecku po byłym DDR, w 1991 roku dokonano gruntownej rozbudowy i modernizacji układu topograficznego miejscowości równolegle inwestując znaczące środki finansowe w przywrócenie jego dawnej świetności. W 1993 roku odrestaurowano zabytkowe molo wzorując się na współczesnej architekturze tj. rozszerzając wzmocnienia za pomocą betonowych pali ale przy zachowaniu jego oryginalnej konstrukcji i struktury.

Powracając do swoich korzeni Ahlbeck w swoim herbie umieścił wizerunek węgorza czyli po niemiecku Aal od dawnej Aalbeeke oraz osady rybackiej.

Co możemy zobaczyć we współczesnym kurorcie Ahlbeck?

Ahlbeck dysponuje największą - spośród trzech kurortów cesarskich - liczbą zachowanych zabytków architektonicznych. 

Najważniejszym z nich jest oczywiście molo o długości 280 m wzniesione pod koniec XIX wieku. Pomost nadmorski chociaż wielokrotnie niszczony przez fale morskie i rekonstruowany jest jedynym, który przetrwał do czasów współczesnych na całym wybrzeżu Meklemburgii-Pomorza Przedniego oraz najstarszym molem na terenie całych Niemiec. Przez wiele lat nadbałtycki pomost był również jedynym istniejącym molem na terenie wyspy Uznam. Jest perełką konstrukcyjną opartą o biały budynek o wyjątkowych kształtach i zdobiących go czterech krótkich wieżyczkach z filigranowymi wykończeniami, wewnątrz którego znajdują się restauracje, sklepiki z różnych asortymentem, muzeum oraz kino. Pawilon przy molo z 1898 roku uznawany jest za najznamienitszą budowlę w całej Meklemburgii-Pomorzu Przednim, a przez część mieszkańców Niemiec wręcz za skarb narodowy. Drewniany budynek restauracyjny obecny wygląd zyskał po rekonstrukcji, która miała miejsce w latach 30-tych XX-wieku.

Na końcu molo umiejscowiony jest dobudowany w latach 90-tych pomost cumowniczy, od którego odwijają statki wycieczkowe do Świnoujścia oraz do Heringsdorfu i Bansin. Na tarasach widokowych obserwujemy wspaniały krajobraz morski z dominującymi szerokimi plażami, często spotykanymi wiklinowymi koszami, zjeżdżalniami, knajpkami, a w dalszym tle z eklektyczną, uzdrowiskową zabudową miasta. W 1970 roku molo w Ahlbecku jako jedne z nielicznych budowli tego przeznaczenia zostało wpisane do rejestru obiektów zabytkowych. Molo jest odwiedzane przez turystów przez cały rok, a w dniu Świętego Walentego corocznie zgodnie z tutejszą tradycją odbywają się kąpiele morsów w Bałtyku licznie obserwowane z pomostu przez tłumnie zgromadzonych widzów.

zegar szafkowy

To co może każdego zauroczyć to wspaniały, niepowtarzalny zegar szafkowy w stylu Art Nouveau usytuowany na placu naprzeciwko wejścia na molo. 

Ten znamienity, trójstronny żeliwny czasomierz jest główną ozdobą kurortu. Jest on na tyle charakterystycznym elementem krajobrazu miasta, że znajduje się na czołowym miejscu we wszystkich folderach, na pocztówkach i na widokówkach miasta. 

Został on przekazany jako dar jednej z kuracjuszek - Marii Grunack z Berlina., która ufundowała go ze swoich prywatnych środków w 1911 roku. Zegar został wytworzony w firmie Rochlitz. Secesyjny, wycyzelowany miernik upływającego czasu został ozdobiony ornamentami wieńców ze złotymi girlandami.  

Na jego szczycie znajduje się wskaźnik kierunku wiatru. W 1990 roku zegar został odrestaurowany, wówczas to zastąpiono dotychczasowy ręczny naciąg wymagający obsługi raz w tygodniu na mechanizm elektroniczny.

Wzdłuż Ahlbecku rozciąga się promenada, którą otaczają z jednej strony szeroka na 70 metrów i długa na 4 km plaża, a na drugiej strony pensjonaty, hotele i restauracje w stylistyce uzdrowiskowej. Sama promenada nazywana „drogą cesarską” na cześć Wilhelma II (niem. Kaisermeile), ponownie łączy tj. od 2011 roku trzy kurorty cesarskie: Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin ze Świnoujściem będąc jednym z najpiękniejszych i najdłuższych bulwarów nadmorskich całej Europy.

tablica ostrzegawcza

Idąc nieprzerwanie plażą w kierunku naszej granicy napotkamy na pewnym jej odcinku plażę nudystów, a przy samej granicy z Polską psią plażę.
O zmianach kwalifikacji plaż informują nas ustawione tablice ostrzegawcze. Warto więc przed wyruszeniem na spacer brzegiem morza czasami zweryfikować swoje plany i pójść nieco wyżej usytuowaną promenadą.

Wróćmy jednak do samego miasta i jego zabudowy utrzymanej w stylistyce charakterystycznej dla kąpielisk nadmorskich. Ponieważ Ahlbeck przetrwał obie wojny światowe bez uszczerbku na zabytkowej zabudowie miasta, trafiając do niego nie możemy oprzeć się wrażeniu, że jesteśmy w miejscu parę epok wcześniej. Wszystkie domy są odrestaurowane i odnowione z pietyzmem po zjednoczeniu Niemiec, prezentując się niemalże obrazkowo.

Większość reprezentatywnych gmachów powstała w okresie tzw. wilhemowskim tj. w latach 1870-1914. W mieście, które zasłynęło głównie z wizyt cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa na każdym kroku czuje się atmosferę przeszłych wydarzeń stykającą się ze współczesną infrastrukturą. W Ahlbecku mamy do czynienia z dużą mieszaniną stylów architektonicznych, klasycystyczne wille stykają się z domami nawiązującymi do kanonów budowli starożytnych.
Dominującym jest tu bazowy kolor biały wraz z kompozycjami beżu i błękitu, duże prostokątne okna, popularne dla architektury pałacowej ryzelity czyli występy z lica budynku stanowiące jego organiczną część prowadzące od fundamentów po dach.
Najczęściej w środkowych ryzelitach fasady znajdowały się główne wejścia do okazałych budowli. Dodatkowymi elementami ożywiającymi elewacje były trójkątne lub segmentowe szczyty oraz iglice dominujące nad dachami. Większość z tych budynków znajduje się wzdłuż nadmorskiej promenady, na ulicy Wydmowej (Dünenstraße). W malowniczym Ahlbecku eleganckie budowle odzwierciedlały status społeczny ich właścicieli, przyozdabiane wieżami, drewnianymi wykuszami, z licznie zdobionymi szczytami i kominami jak również przykuwającymi uwagę często stosowanymi marmurowymi kolumnami i płaskorzeźbami.
Wspaniałe gmachy były usytuowane w dużych parkach lub ogrodach zimowych. Każdy z nich jest niepowtarzalnym zabytkiem architektonicznym swoich czasów. Co jest tutaj warte dodatkowo podkreślenia to zdecydowanie większa różnorodność stylów w Ahlbeck i Bansin niż w Heringsdorfie.

Od roku 1818 aż do wybuchu I wojny światowej powstała największa ilość unikalnych willi i pensjonatów reprezentujących mieszaninę trendów architektonicznych z różnych okresów i regionów Europy.
Większość domów była przeznaczona wyłącznie do użytku w trakcie letniego wypoczynku, a ich właściciele mieli wolna rękę co do ich wystroju.
I tak obok renesansowego pałacu pobudowana została klasycystyczna budowla sąsiadująca z willą w szwajcarskim stylu lub pensjonatem odwzorowującym nurt włoski.
Do dzisiaj stworzyły one unikatową zabudowę charakteryzującą się stykiem różnych stylów architektonicznych określaną tutaj mianem kąpieliskowej, która zyskała sobie sławę w całej Europie.

Hotel Ahlbecker Hof

Do jednych z najbardziej okazałych budowli należy Hotel Ahlbecker Hof znajdujący się tuż przy sławnej promenadzie. Jest on znany nie tylko z uwagi na niezwykłą stylizację ale głównie ze względu na wybitnych historycznych gości odwiedzających jego mury. Byli nimi m.in. w 1905 roku cesarz Franciszek Józef I, w 1925 roku Louise Ebert i były kanclerz Gustav Bauer, w 1939 roku Theo Lingen oraz królowa Szwecji Silwia Sommerlath w październiku 2006 roku.

samochód dla gości Ahlbecker Hof

Czasami przechadzając się po Ahlbecku możemy odnieść wrażenie, że poruszamy się po planie filmowym z epoki, zresztą samo uzdrowisko posłużyło właśnie za scenografię kręconego w nim w 1991 roku filmu przez reżysera Vicco von Bülow pod tytułem „Pappa ante Portas” nawiązującego do wspomnień z dzieciństwa twórcy obrazów filmowych.


Ciekawym i wartym zobaczenia zabytkiem jest luterański kościół wzniesiony w latach 1894-1895, na którego zbiórkę funduszy zapoczątkował nauczyciel i założyciel chóru Johann Christian Koch.
Z jego inicjatywy powstała późniejsza gotycka świątynia z czerwonej cegły zaprojektowana przez pruskiego architekta Wernera.
Posiada on wiele ciekawych detali architektonicznych oraz dostojna strzelistą wieżę po zachodniej stronie.
Wewnątrz kościoła wart zwrócenia naszej uwagi jest ołtarz wykonany z piaskowca, ośmioboczna ambona,  olejny obraz namalowany przez Theodore Zieglera z Berlina w 1900 roku oraz archiwalne organy stworzone przez  Grüneberga ze Szczecina.
Pierwotne dzwony nie zachowały się i zostały zastąpione w 1956 roku nowymi.
Dom Boży był parokrotnie remontowany i odnawiany na przestrzeni XX wieku, ostatni raz podlegał renowacji w 1991 roku.

Ciekawym miejscem ze względu na swoja historię jest ufundowany przez cesarza Wilhelma II Hohenzollerna ciąg zabudowań mieszkalnych powstałych w latach 1912-1913 wraz z Domem Dziecka dla sierot. W trakcie II wojny światowej  spełniał on rolę miejsca wypoczynku dla rodzin z dziećmi z berlińskich zakładów przemysłowych. Po zakończeniu wojny przejęty przez wojska sowieckie w 1949 roku i zaadaptowany na potrzeby kwatery radzieckich sił zbrojnych stacjonujących na tym terenie. W kolejnych latach aż do roku 1989 służył jako siedziba pionierów DDR. Dopiero od 1993 roku został przekształcony i obecnie ma zastosowanie jako młodzieżowy ośrodek sportu w Ahlbeck.

Niewątpliwa atrakcją Ahlbecku jest znajdujące się na wschodnim krańcu pasa uzdrowiska, na jego peryferiach wybudowane w 1996 roku kąpielisko termalne (niem. Ostseetherme). Na granicy z Heringsdorfem pod szklaną kopułą mamy do dyspozycji nowoczesny kompleks składający się z sześciu różnych basenów, z których trzy napełnione są miejscową solanką jodową z ujęcia o głębokości 408 m, w których można zażywać kąpieli w temperaturze od 30 do 34 stopni Celsjusza. Stanowią one środek leczniczy przeciwdziałający astmie, egzemom i innym chorobom skóry. 

Jeden z basenów położony jest na zewnątrz budynku, reszta wewnątrz kompleksu. 

Całkowita powierzchnia basenów to aż 753 m². Ponadto miejsce oferuje inne przyjemności rekreacyjno-zdrowotne takie jak: skalną grotę, parową łaźnię rzymską, saunę fińską i basen kąpielisk bąbelkowych. Do dyspozycji dzieci przeznaczono wodospad, brodzik i ślizgawkę oraz mały basenik dla niemowląt. Baseny z termalną wodą gwarantują nam niezapomniane przeżycia, podobnie jak wizyta w skalnej grocie czy w basenie z podwodnym masażem biczami wodnymi, a wszystko to w niezwykłej scenerii egzotycznej roślinności. 

Po zażywaniu kąpieli możemy się przez dłuższą chwilę zregenerować korzystając z rozstawionych miejsc do leżakowania dla 30 osób. Terma czynna jest codziennie przez cały rok, a dojazd bezpośredni umożliwia Linia Europejska.

Terma Bałtycka jest rozpoznawalna nawet z dużej odległości. Zawdzięcza ten fakt stojącej nieopodal kompleksu ażurowej wieży z czterema stalowymi
platformami, z których trzy pełnią funkcję widokową. Z tarasów można zaobserwować wspaniały widok na trzy kurorty cesarskie odbijające się swoim niepowtarzalnym blaskiem w błękitnej toni morskiej aż po horyzont. Wieża została wzniesiona w 1995 roku, a na najwyższej, czwartej platformie została zamontowana przesyłowa antena radiowa.

W Ahlbecku znajduje się bardzo ciekawy dworzec kolejowy z czerwonej cegły UBB – Uznamskiej Kolei Uzdrowiskowej (niem. Usedomer Baederbahn) dla stacji Centrum.
Na nieczynnej bocznicy można tutaj zobaczyć parę egzemplarzy starych, ponad stuletnich wagonów kursujących dawniej na trasach w ramach wyspy Uznam m.in. do Wolgastu i Stralsundu czy Trassenheide i Peenemuende.

Interesującym obiektem jest także Mauzoleum - symboliczny cmentarz – pomnik ku czci żołnierzy radzieckich poległych w czasie II wojny światowej. 

Mauzoleum
poległych żołnierzy radzieckich

Znajduje się on w bliskiej odległości od Dworca na przedmieściach Ahlbecku. Na ogrodzonym terenie w głębi dostrzegamy biały budynek pawilon z pomnikiem w kształcie ostrosłupa, na czubku którego została umieszczona charakterystyczna dla ZSRR czerwona sowiecka gwiazda, zaś na samym budynku zamontowany został widoczny z daleka czerwony emblemat sierpa i młota. Wewnątrz pawilonu na przytwierdzonych tablicach znajduje się historia toczonych walk na tym terenie oraz lista poległych żołnierzy, wszystko spisane jest cyrylicą. 

Przed pawilonem znajduje się cmentarz z szeregowo umiejscowionymi kamiennymi tablicami z sowiecką gwiazda na każdym z grobów. 

Niecodzienna pamiątka

Na placu przed molo, za zegarem w kierunku pawilonu umiejscowiony jest automat na monety o nominale 5-ciu eurocent. Po włożeniu monety do automatu oraz umiejętnym dokonaniu paru koniecznych operacji po chwili otrzymamy już nie monetę a swoisty medal o owalnym kształcie z wizerunkiem  kurortu. W zależności od tego który wzór z prezentowanych najlepiej nam odpowiada możemy otrzymać wytłoczenie w trzech różnych wariantach. Medale są obustronne.
Na zdjęciu zaprezentowany jest jeden z nich moim zdaniem najbardziej interesujący. 

Możliwości dotarcia do kurortu.

Do Alhbeck najlepiej po prostu przejść się na dłuższy spacer ponieważ od granicy dzieli nas zaledwie 2,5 km. Możemy wybrać drogę wzdłuż promenady, piaszczystą plażą z zastrzeżeniem przejścia przez obszar wydzielony dla psów i naturystów lub iść ulicą obok targowiska do  przejścia granicznego z Niemcami i dalej kontynuować dojście Swinemünder Chaussee, która jest przedłużeniem ulicy Wojska Polskiego. Rowerem powinniśmy dojechać już w około 15 do 20 minut.

Podobnie w przypadku wyboru jednej z dwóch opcji dojazdu komunikacją niemiecką. Połączenie kolejowe z dworca Świnoujście Centrum realizuje Uznamska Kolej Uzdrowiskowa - UBB, natomiast do autobusu firmy Osteebus po wznowieniu działalności Linii Europejskiej od 02.05.2013 r. (czasowo działającej jako Linia Cesarskich Uzdrowisk) możemy wsiąść w Świnoujściu na przystankach przy porcie, w Centrum, w okolicach Dzielnicy Nadmorskiej czy na ul. Wojska Polskiego. Za bilet: jednorazowy, "tam i z powrotem" lub całodobowy zapłacimy w PLN jak i w €uro zgodnie z taryfikatorem cen.

Ze Świnoujścia kursują również statki wycieczkowe, które zawijają do pomostu cumowniczego przy molo w Ahlbecku.

Zmotoryzowani dostaną się do kurortu jadąc drogą krajową nr 111. Przy wyborze jazdy własnym samochodem musimy jednak mieć ze sobą parę Euro ponieważ wszystkie parkingi po stronie niemieckiej są płatne.

Seebad / Ostseebad Heringsdorf - z wizytą w dawnym kurorcie cesarskim i obecnej gminie cesarskiej trójki.

Kierując się ze Świnoujścia na zachód najdłuższą promenadą nadmorską w kontynentalnej Europie dojdziemy spacerem do trzech kurortów cesarskich: Ahlbecku, dalej do Heringsdorf i na koniec do Bansin. Deptak liczy łącznie 12 km z czego na polską część wyspy Uznam przypada długość 3,6 km, dodatkowo na pasie granicznym została stworzona platforma spotkań wielkości 400 m². 

Istniejący nadmorski bulwar przechodzący wzdłuż plaż niemieckich uzdrowisk został przedłużony i połączony z promenadą po stronie polskiej, inwestycja zakończyła się w sierpniu 2011 roku. Wydłużony do Świnoujścia deptak spacerowy otoczony ciekawie przycięta roślinnością z odrębnym traktem pieszym i ścieżką rowerową oraz licznymi wyjściami na plażę stał się w krótkim czasie jedną z głównych atrakcji całej wyspy Uznam.

W dawnych latach usytuowane w jednym rzędzie nadmorskie miejscowości Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin odwiedzały wielokrotnie koronowane głowy, a zwłaszcza głowy cesarskie stąd ich późniejsza wspólna nazwa trzech kurortów cesarskich (niem. drei kaiserbaeder). Rangę i renomę tego wspólnego organizmu uzdrowiskowego podniosły wizyty m.in. cesarzy Niemiec: Wilhelma I, Fryderyka III i Wilhelma II oraz cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa I. 

Ówczesną promenadą prowadzącą od Świnoujścia do Bansin przechadzał się Wilhelm II podczas swoich bardzo częstych pobytów w Heringsdorfie. Podobnie jak obecnie była ona najdłuższa w Europie przy czym w tym okresie liczyła osiem kilometrów. Wspaniałe, dostojne wille, kamienice i hotele utrzymane w stylu XIX-wiecznej architektury kąpieliskowej współgrały z zadbaną promenadą otoczoną klombami i ciernistymi alejami sosen, z której roztaczał się wspaniały widok na szeroką piaszczystą plażę po horyzont morza. W okresie powojennym bulwar nadmorski został częściowo zniszczony po polskiej stronie wyspy Uznam i ponownie połączono promenady dopiero w 2011 roku.

herb gminy Seebad Heringsdorf

Niemiecki deptak dzisiaj określany jest mianem „cesarskiej drogi” (niem. Kaisermeile).

W grudniu 2004 roku za zgodą miejscowej ludności trzy kurorty cesarskie połączyły się w jedną gminę z wiodącym miastem Heringsdorf, poza wymienionymi głównymi uzdrowiskami w jej skład wchodzą również  Gothen, Bansin-Dorf, Neu-Sallenthin, Alt-Sallenthin i Sellin. Po reformie administracyjnej od 2005 roku pod nazwą gmina Seebad lub Ostseebad Heringsdorf  należy do kraju związkowego Meklemburgia – Pomorze Przednie.


Historia pochodzenia nazwy Heringsdorf.

herb Heringsdorf
w latach 1905-2004

W trakcie realizacji w Świnoujściu ogromnego przedsięwzięcia hydrotechnicznego jakim był system kamiennych falochronów, z wizytą na teren budowy w 1820 roku przybył król Prus Fryderyk Wilhelm III wraz ze swoim synem Fryderykiem Wilhelmem IV. Następca tronu chcąc skorzystać z okazji przebywania w okolicach wielkich lasów bogatych w zwierzynę łowną udał się wraz z dziedzicem dóbr rycerskich z pobliskiego Gothen na polowanie.

Po dłuższym czasie podchodzenia do zwierzyny książę poczuł przemożną chęć wzmocnienia sił i posilenia się w okolicznej gospodzie. Jakie było jego zdziwienie kiedy okazało się, że w najbliższych rejonach nie ma żadnego zajazdu ani gościńca, w którym zaoferowano by strawę dla tak znamienitego gościa.

obecny herb Heringsdorf

Wówczas to towarzysz łowów - Junkier Bernard von Bülow - zaproponował Fryderykowi Wilhelmowi IV odwiedziny w najbliższej chacie rybackiej w kolonii założonej przez niego rok wcześniej. Książę nie widząc innego wyjścia z sytuacji  udał się do rybaka gdzie zastał suto zastawiony stół pochodzącymi z ostatnich połowów wędzonymi śledziami. 
Następca tronu tak rozsmakował się w tej strawie, że postanowił zapamiętać miejsce swojego ugoszczenia. Kiedy dowiedział się, że parę stojących opodal chat nie przynależy jeszcze do żadnej określonej wsi książę postanowił nadać im nazwę Heringsdorf z uwagi na bardzo silny zapach ryb oraz dla upamiętniającą tego zdarzenia. Polecił następnie dopilnować dziedzicowi von Bülow, aby zapisano ją w miejscowych księgach.


Źródłosłów słowa Heringsdorf, późniejszego wspaniałego kurortu to Herings czyli śledź i dorf czyli wieś co łącznie należałoby określić mianem „śledziowej wioski”. Słynne uzdrowisko od 1905 roku z dumą prezentowało na swoim herbie trzy dorodne śledzie aż do końca 2004 roku kiedy to w wyniku połączenia w gminę okolicznych miejscowości nadmorskich godło miejscowości zostało zmienione oraz powstał nowy herb dla gminy Seebad Heringsdorf.

Dalsze dzieje Heringsdorf’u.

„Villa Achterkerke”
czyli tzw. „biały zamek”

Pięć lat po nadaniu nazwy tj. w 1825 roku von Bülow zarządził zbudowanie trzech pierwszych domów gościnnych, w tym również tzw. białego zamku na wzgórzu Kulm, a rozrastające się Heringsdorf uznane zostało za bałtyckie kąpielisko. 
Zaledwie rok później odwiedziło go już 400-tu kuracjuszy. W 1842 roku król pruski zlecił wzniesienie w kąpielisku trójnawowego ewangelickiego kościoła neogotyckiego dla powiększającej się liczby tutejszych wiernych. 
Była to pierwsza świątynia w kurortach cesarskich początkowo przynależna do okręgu w Benz, po 1890 stała się jednostką samodzielną. W 1847 roku na 35-metrowej wieży kościelnej zamontowano dzwony, a w 1851 roku zainstalowano wykonane w Szczecinie organy.

W rezultacie utworzonej w 1872 roku przez radcę komercyjnego Hugo Delbrücka "Spόłki akcyjnej kurortu nadmorskiego Heringsdorf" nastąpił szybki rozwój kąpieliska i zyskało ono światowy rozgłos. Zdając sobie sprawę z walorów klimatycznych i krajobrazowych miejscowości jak również z rosnącego zainteresowania, dla usprawnienia i przyspieszenia możliwości dotarcia do kurortu wybudowano dwie drogi. W latach 1872-74 poprowadzono trasę komunikacyjną łączącą Heringsdorf ze Świnoujściem, a w latach 1878-91 z Pudaglą.

Obecne molo w Heringsdorf

Z kolei skonstruowane na przełomie lat 1891/93 ogromne jak na ówczesne czasy, ozdobione licznymi wieżyczkami, idące na 500-metrów w głąb morza molo dodało jeszcze większej estymy miejscowości. Było ono najdłuższym drewnianym pomostem nad całym Bałtykiem i nosiło dumną nazwę „Molo Cesarza Wilhelma”.

W kolejnych latach liczba wczasowiczów rosła skokowo od 4.300-tu w 1880 roku aż do blisko 10.000 w 1894 roku kiedy to uruchomiono połączenie kolejowe z kurortem.


W 1921 roku kąpielisko przejęła gmina, a w 1927 roku w Heringsdorfie odkryto na głębokości 400 m bogate złoża solanki jodowej i radowej. W okresie międzywojennym nazywany „Niceą Wschodu” był w szczycie rozwoju stając się ulubionym miejscem spędzenia wolnego czasu przez uprzywilejowaną ówczesną socjetę. Heringsdorf  był wówczas modnym, luksusowym kurortem odwiedzanym nie tylko przez arystokrację, śmietankę towarzyską, przemysłowców, bogatych kupców i finansjerę ale również przez osobistości świata kultury: kompozytorów, pisarzy, gwiazdy filmu i teatru.
Wśród wybitnych gości można wymienić m.in. Johanna Strauss’a, Thomasa Mann’a, Lyonela Feininger’a, Kurta Tucholsky’ego czy Theodora Fontane.

Po zakończeniu II wojny światowej Heringsdorf stracił swoją rangę i elitarny charakter zamieniając się w sanatorium dla oficerów sowieckich, dla których ogrodzono pensjonaty i hotele wysokim płotem. Sowieci przekształcili część zabytkowych zabudowań uzdrowiskowych na styl stalinowskich budowli, w jednym z nich utworzyli Dom Kultury. 

Po opuszczeniu Heringsdorfu przez wojska radzieckie dawny kurort stał się miejscowość wczasową dla ludzi pracy. W 1958 roku spłonęło w wyniku podpalenia misternie zdobione drewniane molo z czasów „cesarskich”. W czasach DDR-u komunistyczne władze nie tylko nie inwestowały ale celowo zaniedbywały pamiętające lata swojej świetności budowle po magnaterii, bogaczach i bankierach, a znamienite gmachy systematycznie podupadły.


Połączenie Niemiec dało drugie życie kurortowi. W efekcie zainwestowania sporych funduszy na odbudowę, rekonstrukcję i renowację przywrócono dawną świetność cesarskiego kąpieliska.  Znowu z roku na rok wzrastała liczba przybywających gości osiągając w 1986 roku liczbę 90 tys. wczasowiczów.

W latach 1994-95 przystąpiono do odbudowy pomostu wchodzącego w morze zastępując go nowym o mocnej konstrukcji. Ma ono zbliżoną długość tj. 508 m i jest położone nad lustrem wody na wysokości 6,30 m. Podobnie jak jego poprzednik obecne molo (niem. Seebrücke)  również jest bardzo długie ale już nie najdłuższe nad Bałtykiem ale nadal największe na całej wyspie Uznam. Dodatkowym rozwiązaniem jest duży przeszklony pasaż stanowiący bezpośredni łącznik molo z nadmorską promenadą.

Co możemy zobaczyć we współczesnym kurorcie Heringsdorf ?

Villa Achterkerke

Dzisiejszy Heringsdorf to urokliwe nadmorskie miasto o wysokim standardzie, które w większości posiada harmonijną zabudowę z czasów wilhelmowskich. Wąskie ulice, odnowione i odrestaurowane hotele pamiętające okresy cesarskie, XIX-wieczne kamienice i liczne wystawne wille budowane w głębi obszernych posesji kryją w swoich murach bogatą historię odzwierciedlającą tradycje uzdrowiskowe oraz rozwój kąpieliska na przestrzeni kolejnych epok.

Duża część zabudowań wygląda dokładnie tak jak na starych fotografiach. Jednym z najstarszych zabytków architektury uzdrowiskowej jest niewątpliwie „Villa Achterkerke” czyli tzw. „biały zamek” wybudowana jeszcze przez protoplastę miejscowości Bernarda von Bülow w roku 1845 na piaszczystym wzniesieniu nad plażą. 
Kolejnymi przykładami są cztery zachowane rezydencje na Delbruckestraße. 

Jedną z nich jest willa słynna z wizyt cesarza Wilhelma II na herbatkach u Elżbiety Staudt owdowiałej żony konsula, drugą  sąsiadująca z nią „Villa Oechsler” wzniesiona w grecko-rzymskim stylu w 1883 roku przez Antonio Salviati, wyróżniająca się trójkątną szklaną mozaiką w zwieńczeniu rodem z Wenecji. 

Villa Oppenheim jest jednym z najpilniejszych i najczęściej fotografowanych obiektów - biała, w stylu neoklasycystycznym z czterema wysokimi korynckimi kolumnami. Powstała w 1883 roku na zlecenie bankiera z Królewca Benoit Oppenheim według projektu Hermana von der Hude. Po dojściu do władzy Hitlera w przejętym budynku mieściła się centrala partii nazistowskiej. Po wojnie przekształcona w sanatorium, a następnie w okresie DDR na dom wypoczynkowy dla pracowników Ministerstwa Bezpieczeństwa. Willę uwiecznił na swoich drzeworytach i akwarelach Lyonem Feininger w latach 1908-12.

Bardzo znany jest również czwarty gmach z uwagi na swoje zmienne losy, początkowo wybudowany przez doradcę Bismarcka bankiera Gersona von Bleichroder`a z funkcją domu gościnnego, przejęty przez sowietów i dostosowany wewnątrz do komunistycznej stylistyki był sanatorium dla wysokiej rangi oficerów radzieckich, po zwrocie rezydencji władzom niemieckim przekształcony w ogólnodostępny hotel pod nazwą „Diana”.


Dla osób odwiedzających po raz pierwszy Heringsdorf warto zacząć zapoznawanie się z miastem od samego molo i jego okolic, przy którym nieustannie tętni życie i jest wiele interesujących miejsc do zobaczenia. Po wejściu na najdłuższy drewniany pomost na wyspie z daleka zobaczymy cudowny panoramiczny widok na samo miasto z szeroką na 60 m plażą o długości 3,5 km, po obu jego stronach na Ahlbeck i Bansin oraz w dalszej perspektywie na Świnoujście, a po przeciwnej stronie będziemy mogli nawet dostrzec malownicze klify Rugii.
Obok Sellina na Rugii cieszy się on największym uznaniem jako wyszukany architektonicznie i najbardziej okazały obiekt tego przeznaczenia w całym basenie Morza Bałtyckiego.
Odróżnia się od typowych pomostów trójczłonową konstrukcją o długości 508 m. Na jego początku mieści się centrum handlowe ze sklepami pamiątkarskimi, restauracją, pensjonatem i kinem. W części środkowej znajduje się zadaszony trakt z ławeczkami, taras widokowy, a na końcu przeszklona restauracja, bar, kawiarnia oraz dobudowana przystań dla cumujących statków wycieczkowych pływających pomiędzy kurortami cesarskimi oraz Świnoujściem.

Na samej złocistej czystej plaży dostrzeżemy ustawione kosze plażowe, których rodowód ściśle wiąże się właśnie z Heringsdorf’em. W 1882 roku pewna dama w podeszłym wieku cierpiąca na artretyzm zamówiła specjalnie siedzisko na plażę z zadaszeniem chroniące ją przed podmuchami wiatru i piaskiem. Zadania podjął się nadworny mistrz koszykarski Wilhelm Bartelman z Rostocku. Wykonał on pierwszy kosz plażowy (niem. Strandkorb) w formie krzesła trzcinowego z markizą z cienkiego płótna. Po pojawieniu się w gazecie „Allgemeinen Rostocker Anzeiger” ogłoszenia o możliwości zamawiania podobnych koszy plażowych, otrzymał tak wiele zamówień, że w krótkim czasie spopularyzował ten nowy, wygodny i wykwintny sprzęt plażowy. Stało się to zaczątkiem do otwarcia fabryki w Heringsdorf specjalizującej się w wytwórstwie siedzisk na plażę. Fabryka działała z sukcesem do wybuchu II wojny światowej, po jej zakończeniu została upaństwowiona by w 1992 roku powrócić w ręce prywatne i kontynuować dawne tradycje oferując zarówno kosze w starodawnym stylu jak i nowoczesne w szerokiej gamie kolorów z doborem różnych użytych materiałów m.in. glazury i drewna.

Na środku pasażu przed molo znajduje się fontanna w kształcie kuli o średnicy powyżej 1 metra wykonana z granitu. Kula osadzona jest w taki sposób, że  pomimo ciężaru 2,5 tony unosi się pod ciśnieniem zaledwie 1,25 bara nad powierzchnią wypływającej spod niej wody. Zaledwie ułamek milimetra ponad taflą wody pozwala na jej przekręcanie się i zmianę kierunku obrotu co najczęściej robią zgromadzone przy niej tłumnie dzieci jak również wielu dorosłych starających się sprawdzić siłę swoich mięśni przy popychaniu kuli. Co jest w niej jeszcze tak ciekawego ? otóż odbija ona jak w krzywym zwierciadle znajdujące się vis-à-vis szeregowe budynki pasażu nadmorskiego i najbliższe otoczenie. Nie mamy jednak tutaj żadnych powodów do zazdrości ponieważ identyczna fontanna z obrotową kulą znajduje się na kołobrzeskiej Starówce na przeciwko wspaniałego budynku tamtejszego Ratusza Miejskiego.

W budynku stojącym nieopodal plaży mieści się Muzeum Muszli, w którym zobaczymy okazy ze wszystkich stron świat, te małe o ciekawych kształtach jak i te największe stanowiące schronienie dla małż. Łącznie w całym muzeum możemy podziwiać zbiór aż blisko 3.000 muszli.

Przy samej promenadzie na wydmach znajduje się kolejne miejsce warte skierowania do niego naszych kroków. Jest nim Obserwatorium Astronomiczne im.  Manfreda von Ardenne. Z uwagi na sentyment do miasta Heringsdorf wynikający z licznych wizyt w latach 60-tych i 70-tych von Ardenne niejako w podziękowaniu zdecydował się na ufundowanie miastu dodatkowej atrakcji turystycznej w postaci obserwatorium.

Chyba jednak najbardziej znanym obiektem na terenie miasta jest Gabinet Figur Woskowych (niem. Wachfigurenkabinett), w którym będziemy obcować ze znanymi z kart historii postaciami m.in. Napoleona i Stalina, ze świata literatury: Schakespeare'a i Goethe'go, nauki – Einstein'a, czy z podobiznami popularnych osób z kręgów filmu: Marylin Monroe i Marlene Dietrich oraz muzyki i sportu:  Elvisa Presley'a,  Steffi Graf i Michaela Schumacher’a. Łącznie jest tutaj zakwaterowanych na stałe ponad 60 gości w postaci figur sławnych światowych osobistości prezentowanych na powierzchni blisko 500 m². Gabinet znajduje się przy wejściu na molo w dolnej jego części, otwarty jest w każdy dzień tygodnia w godz. od 10⁰⁰ do 22⁰⁰ . Niedaleko po polskiej stronie bo na wyspie Wolin w Międzyzdrojach jedną z atrakcji tego kurortu jest również Gabinet Figur Woskowych - WAX Museum.

Muzeum „Villa Irmgard”
przy Maxim Gorkistraße 13

Kolejnym miejscem w które udamy się wspólnie będzie Muzeum Historii Literatury i Sztuki Regionalnej mieszczące się zaledwie kilka metrów od plaży przy Maxim Gorkistraße 13, nazwanej na cześć rosyjskiego pisarza, który w roku 1922 wypoczywał tu razem z synem i córką. Poza tym za radą Lenina mieszkał także czasowo w Heringsdorfie lecząc przewlekłą chorobę płuc. W dawnej neoklasycystycznej Villa Irmgard z 1906 roku przebywali również Lew Tołstoj, Kurt Tucholsky oraz śpiewak operowy Fiodor Szalapin. Muzeum stanowi niejako pomnik dla wizytujących Villa Irmgard sławnych osobowości, ich pokoje w Muzeum są nadal w dużym stopniu zachowane w stanie pierwotnym, zwłaszcza założone przez Maksyma Gorkiego salon i studio. W salach wystawienniczych czekają na zwiedzających wystawy zdjęć i zachowanych pamiątek, a także dokumenty z historii ośrodka. Muzeum „Villa Irmgard” otwarte jest od maja do września w dniach od wtorku do niedzieli w godz. 12⁰⁰ – 18⁰⁰, natomiast poza sezonem od października do kwietnia we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem w godz. od 12⁰⁰ do 16⁰⁰.

Muszla koncertowa

Ponadto w okresie letnim od połowy maja do końca sierpnia we wschodniej części promenady zostaje rozciągnięty czerwony namiot, który przekształca się w centrum kulturalne. Odbywa się tutaj corocznie około 200 różnorakich imprez poczynając od spektakli teatralnych, poprzez koncerty muzyki jazzowej, a kończąc na przedstawieniach popularnej tu sztuki kukiełkowej. Po jego drugiej stronie znajduje się muszla koncertowa, w której występują  zespoły reprezentujące wszystkie gatunki muzyki zarówno dawnej jak i współczesnej.

Melomani mogą nacieszyć uszy koncertami muzyki klasycznej i organowej odbywającymi się w kościele zaprojektowanym przez Periusa z 1848 roku. Rozbudowany w 1914 roku przetrwał pożogę obu wojen, jedynie pierwotne dzwony zostały przetopione na potrzeby wojska w trakcie II wojny światowej. Jedyny ocalały egzemplarz został obecnie należycie wyeksponowany zajmując honorowe  miejsce u podnóży ołtarza.

Niecodzienna pamiątka.

Na placu przed wejściem na molo umiejscowiony jest automat na monety o nominale 5-ciu eurocent. Po włożeniu monety do automatu oraz umiejętnym dokonaniu paru koniecznych operacji po chwili otrzymamy już nie monetę a swoisty medal o owalnym kształcie z wizerunkiem  kurortu. W zależności od tego który wzór z prezentowanych najlepiej nam odpowiada możemy otrzymać wytłoczenie w trzech różnych wariantach. Medale są obustronne. Na zdjęciu zaprezentowany jest jeden z nich moim zdaniem najbardziej interesujący.

Możliwości dotarcia do kurortu.

Do kurortu możemy dostać się pieszo spacerem wzdłuż transgranicznej promenady nadmorskiej - od Centrum Świnoujścia dzieli nas odległość 6 km. Deptak ma wydzielone ścieżki rowerowe i jest oświetlony dlatego też możemy wybrać ten dwukołowy środek transportu.

Dla osób mniej wytrenowanych w długim marszu istnieją jeszcze inne opcje dojazdu. 

Pierwszą z nich jest Uznamska Kolej Uzdrowiskowa, należy wsiąść na stacji docelowej Świnoujście Centrum zlokalizowanej blisko przejścia granicznego z Alhbeck i następnie po przejechaniu pierwszego z kurortów cesarskich wysiąść na stacji w Heringsdorf w okolicach molo.

Kolejnym środkiem transportu, z którego możemy skorzystać w celu dotarcia do głównego miasta niemieckiej gminy jest Linia Europejska (czasowo działająca jako Linia Cesarskich Uzdrowisk). Po wznowieniu przejazdów po stronie polskiej wyspy Uznam od 02.05.2013 r. do autobusu możemy wsiąść zarówno przy porcie, w Centrum Świnoujścia, w okolicach Dzielnicy Nadmorskiej jak i na ul. Wojska Polskiego, a granicę przekroczymy już wewnątrz pojazdu. Koszt każdego biletu: jednorazowy, tam i z powrotem czy całodobowy uregulujemy zarówno w PLN jak i w €uro zgodnie z obowiązującą taryfą cen.

Ze Świnoujścia kursują również statki wycieczkowe, które zawijają przy samym molo w Heringsdorfie.

Natomiast zmotoryzowani przejeżdżają przez przejście w Lubieszynie, następnie drogą przez las obok targowiska przygranicznego. Trasa jest urozmaicona, posiadająca wiele zakrętów, wiedzie przez pagórki i dalej ulicami niemieckich nadmorskich kurortów. Należy jednak pamiętać, że wszystkie parkingi po stronie naszych zachodnich sąsiadów są płatne.

Świnoujście - Wszystko Naj naj naj ...

Reasumując dotychczasowe wpisy Świnoujście:

1.      położone jest na największej liczbie wysp w Polsce – na 44-ech, w tym na trzech zamieszkanych: Uznam, Wolin i Karsibór; określane mianem "polskiej Wenecji";

2.      jest „najbardziej wyspiarskim” miastem w Polsce, nie ma skrawka lądu stałego, a centrum Świnoujścia nie ma połączenia drogowego z resztą kraju;

3.      dysponuje największą w Polsce bazą promów morskich;

4.      posiada najszerszą - średnio ok. 150 m i stale powiększającą się plażę nad morzem Bałtyckim - roczny przyrost to aż ok. 1 metra;

5.      najlepsze w Polsce pod względem wysokich standardów kąpieliska, siedem razy pod rząd nieprzerwanie otrzymało prestiżowe, międzynarodowe wyróżnienie „Błękitnej Flagi”;

6.      Bałtyk ma najcieplejszą temperaturę wody w sezonie letnim na naszym wybrzeżu;

7.      największa ilość słonecznych dni;

8.      najdłuższy na świecie kamienny falochron tzw. wschodni oraz największą w Europie budowlę hydrotechniczną - system obu falochronów;

9.      najciekawszy, nietuzinkowy znak nawigacyjny będący jednocześnie symbolem miasta – Stawa Młyny;

10.  najdłuższą nadmorską promenadę w Europie, prowadząca od Świnoujścia przez granicę do trzech niemieckich kurortów cesarskich tj. Alhbeck, Heringsdorf i Bansin o długości 12 km, z czego 3,6 km znajduje się po polskiej stronie wyspy Uznam;

11.  najwyższą na polskim wybrzeżu latarnię morską, a w dniu uruchomienia tj. 1 grudnia 1857 r. najwyższy tego typu obiekt na świecie;

12.  spotkamy wodniczkę gniazdującą w rezerwacie na Karsiborskiej Kępie - najrzadszy spośród europejskich wędrownych ptaków śpiewających;

13.  Fort Gerharda będący strategicznym obiektem pruskiej Twierdzy Świnoujście jest jednym z najlepiej zachowanych fortów artyleryjskich w Europie, a w 2012 r. stał się „jednym z nowych cudów Polski” wygrywając plebiscyt National Geographic Traveler;

14.  jest jednym z najdroższych jeżeli nie najdroższym kurortem nadmorskim w Polsce, w sezonie ceny niemal dwukrotnie przebijają średnią krajową;

15.  posiada największą ilość ścieżek rowerowych w Polsce (ponad 110 km) o najwyższym europejskim standardzie: utwardzone, oznakowane (ok. 250 znaków), liczne miejsca dla rowerów i wiaty dla turystów.